Bệnh thiếu Ornithine transcarbamylase

Sàng lọc đột biến gen OTC liên kết nhiễm sắc thể X gây tăng amoniac máu cấp tính và hôn mê tử vong sơ sinh.

• Gen khảo sát: Tất cả các đột biến điểm trên gen OTC nằm trên nhiễm sắc thể giới tính X.
• Tần suất người lành mang gen ở Việt Nam: 1/500.
• Tên viết tắt: Thiếu hụt men OTC (Ornithine Transcarbamylase Deficiency).

Biểu hiện lâm sàng:

Men OTC là một enzyme quan trọng trong chu trình urê ở gan giúp chuyển hóa amoniac (NH3 - chất độc sản sinh từ phân hủy protein) thành urê để thải ra ngoài:

• Thể sơ sinh cổ điển (Chủ yếu ở nam giới mang gen):
  • Trẻ sinh ra hoàn toàn bình thường trong vài ngày đầu đời.
  • Ngay sau khi bú sữa (nhận protein), amoniac tích tụ cực nhanh gây độc cho não. Trẻ bộc lộ triệu chứng: Bú kém, nôn mửa, trương lực cơ thấp, lờ đờ, thở nhanh, co giật, nhanh chóng tiến triển thành buồn ngủ sâu và hôn mê não cấp tính.
  • Nếu không được phát hiện và cấp cứu thải amoniac khẩn cấp, bệnh não nặng sẽ tiến triển gây tử vong sơ sinh cực kỳ nhanh chóng.
• Thể khởi phát muộn (Ở nam giới thể nhẹ hoặc nữ giới dị hợp tử): Triệu chứng có thể bộc lộ ở bất kỳ lứa tuổi nào (trẻ nhỏ, thiếu niên hoặc người lớn) sau một bữa ăn giàu đạm hoặc đợt nhiễm trùng: Nhức đầu, nôn mửa, thay đổi hành vi kích động, lú lẫn, hôn mê thoáng qua.

Điều trị:

• Áp dụng chế độ ăn hạn chế nghiêm ngặt lượng protein nạp vào cơ thể suốt đời, sử dụng các loại sữa đặc chế chứa acid amin thiết yếu.
• Sử dụng các thuốc loại bỏ nitơ/amoniac bằng đường uống (như Sodium benzoate, Sodium phenylbutyrate).
• Ghép gan là phương pháp điều trị triệt để nhất cho thể sơ sinh nặng, thường được thực hiện khi trẻ được 3 - 6 tháng tuổi.

Tiên lượng:

• Tiên lượng của bệnh lý này rất đa dạng, thể sơ sinh cực kỳ nguy hiểm với tỷ lệ tử vong cao nếu không được chẩn đoán trước sinh/sơ sinh để can thiệp cấp cứu lập tức.